Kto idzie Kolegiacką w stronę pałacu, ten mija kolegiatę świętej Anny, choć niekoniecznie wie, że kościół stoi w tym miejscu z powodu ogrodu. Kiedy Jan III Sobieski powiększał ogrody wilanowskie w XVII wieku, drewnianą świątynię, która stała wcześniej w rejonie dzisiejszej pałacowej Oranżerii, trzeba było przenieść. Stanęła tam, gdzie stoi dziś: u zbiegu ulic Kostki Potockiego i Kolegiackiej.

Obecny, murowany budynek jest już inny. Wzniesiono go w latach 1772 do 1775 według projektu Jana Kotelnickiego, a sfinansował go August Aleksander Czartoryski, ówczesny właściciel dóbr wilanowskich. Sto lat później kościół przeszedł gruntowną przebudowę. W latach 1857 do 1870 pracowali nad nim Henryk Marconi razem z Leonardem Marconim i Janem Hussem, na zlecenie Aleksandry i Augusta Potockich. Konsekrował go w 1884 roku arcybiskup Wincenty Popiel.

W środku warto zwrócić uwagę na główny ołtarz w prezbiterium. Neorenesansowy, wykonany z czerwonego, szarego i białego marmuru, zaprojektowany przez Antoniego Sikorskiego i Leonarda Marconiego. W jego centrum wisi obraz Zwiastowania Najświętszej Marii Panny, namalowany we Włoszech w XVII wieku. W kaplicy Matki Bożej Łaskawej stoją sarkofagi i epitafia kolejnych właścicieli Wilanowa z rodu Potockich.

Krypta Potockich i tytuł kolegiaty

Pod posadzką kościoła znajduje się krypta rodowa, w której spoczywają Potoccy i Braniccy, rody, które przez pokolenia rządziły Wilanowem. To nie jest miejsce na turystyczny spacer bez zapowiedzi, ale sam fakt, że pałacowa rodzina wybrała ten kościół na miejsce spoczynku, mówi wiele o jego randze.

16 października 1998 roku prymas Polski kardynał Józef Glemp podniósł kościół świętej Anny do rangi kolegiaty, czyli świątyni z własną kapitułą kanoników. To wyróżnienie, które w Warszawie ma tylko kilka kościołów, i które dla wielu mieszkańców Wilanowa przechodzi bez echa, mimo że budynek mijają regularnie.

Parafia świętej Anny działa pod adresem ulica Kolegiacka 1, dosłownie o rzut kamieniem od wejścia do pałacu i Muzeum Plakatu. W niedziele msze odprawiane są o 7.00, 8.30, 10.00, 11.30, z udziałem dzieci i rodziców, 13.00, 18.00 dla młodzieży, i 20.00. Pełny, aktualny porządek nabożeństw w dni powszednie i święta warto sprawdzić na stronie parafiawilanow.pl, zanim się tam wybierzesz.